Medhouse 6.09.2017-30.06.2018
TRESNA ferie 2017
Prowells
Eko Okna

18 lutego 2018

Imieniny:

ładowanie...

złóż życzenia

Znak zodiaku: Wodnik
sprawdź horoskop

Ogłoszenia:
  1. Motoryzacja
  2. Nieruchomości
  3. Lokale
  4. Mieszkania
  5. Handel
  6. Usługi
  7. Finanse
  8. Praca
  9. Szukam pracy
  10. Różne
  11. Dodaj ogłoszenie
Dziś finał Konkursu Krajowego 22. Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenergia Ciepła zmierzy się dziesiątka świetnych wokalistów z całego kraju. Później koncert „Dylan Buntownik” w wykonaniu Lubelskiej Federacji Bardów!
17.02.2018
0
Jeszcze wczoraj zatrzymano sprawcę fałszywego alarmu bombowego w Rybniku
15.02.2018
0
Utonięcie, a nie żadne kłopoty zdrowotne, było przyczyną śmierci 14-letniego Władka, którego ciało znaleziono w sobotę w wodzie na krytej pływalni przy ulicy Powstańców Śląskich.
13.02.2018
1
Dwoje młodych ludzi walczy o życie w szpitalu, po tym jak kierująca hyundaiem nie ustąpiła pierwszeństwa i wjechała wprost pod jadącego prawidłowo tira!
13.02.2018
0
Rybnicka policja i prokuratura sprawdzają, kto włamał się na profil internetowy zamordowanej 17-letniej Alicji. Na razie nikomu nie postawiono zarzutów.
12.02.2018
2
22-letnia Barbara Piotrowska z Wrocławia zdobyła Grand Prix 22. edycji Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Artystycznej OFPA w Rybniku. - Występowałam na tym festiwalu już kilka lat temu, ale wtedy się nie udało
18.02.2018
0
Tam, gdzie odpoczywa rybnicka pielgrzymka
14.09.2017   Rybnik, Region   Historia   Wydanie: 2017/37 (3135)

Pątnicy w parku pałacowym w Wilczy, 2007 rokPątnicy w drodze na Jasną Górę na krótko zatrzymują się w parku pałacowym w Wilczy. Niewielu wie, jak bardzo historia splata się tu ze współczesnością...

Coroczna Piesza Rybnicka Pielgrzymka na Jasną Górę na krótko tradycyjnie już zatrzymuje się w Wilczy, w urokliwym parku otaczającym zabytkowy pałac. Wtopiony w zieleń obiekt jest własnością państwa Artura i Małgorzaty Grzonków, którzy posiadłość odziedziczyli po przodkach. Co roku życzliwie przyjmują utrudzonych pątników, którzy odpoczywają w cieniu rozłożystych drzew i zbierają siły przed dalszym marszem.

Ważna wieś

Wilcza należy do najstarszych miejscowości naszego regionu, w dokumentach wspomina się o niej już w 1486 roku. Już wtedy istniał tu kościół farny, co świadczy o renomie i zamożności wsi. O pierwszych nauczycielach szkoły parafialnej wspominają już akta wizytacyjne z 1679 roku. Po pierwszej wojnie śląskiej (1740-1742), zwycięskie Prusy zagarnęły cały Dolny i Górny Śląsk. W latach 1682-1788 dobra pilchowickie, do których Wilcza należała, były we władaniu rodziny Węgierskich.

Józef GrzonkaOd 1785 roku w imieniu niepełnoletnich spadkobierców włościami zarządzał hrabia Józef Węgierski i wystarał się u króla pruskiego Fryderyka II (1712-1786, król od 1740) o zgodę na utworzenie majoratu pilchowickiego, czyli prawa dziedziczenia dóbr w kręgu rodu. W tym samym roku podzielono Wilczę na dwie jednostki administracyjne: Wilczę Górną i Wilczę Dolną, które miały własne samorządy, szkoły i obszary dworskie. W 1818 roku podzielone terytorium Wilczy wcielono do nowego powiatu rybnickiego, w skład którego weszły Rybnik, Żory i Pilchowice, Rudy z okolicą oraz około 90 innych wiosek i obszarów dworskich.

Nowe rządy

Po powstaniach śląskich i plebiscycie, decyzją Rady Ambasadorów Ligi Narodów z 20 października 1921 roku, wytyczono nową granicę państwową, która podzieliła Górny Śląsk na niemiecki i polski. Pilchowice pozostały po stronie niemieckiej, natomiast Wilcza (podzielona) znalazła się po stronie polskiej. Po zmianie państwowości i oficjalnym przejęciu części Górnego Śląska przez Polskę w 1922 roku z nadania nowych władz obszar dworski Wilcza Dolna wraz z pałacykiem i zabudowaniami gospodarczymi przejął w dzierżawę zasłużony bojownik o polskość, uczestnik powstań śląskich Józef Grzonka (1895-1942).

Na mocy rozporządzenia wojewody śląskiego z 18 lipca 1923 roku wszystkie obszary dworskie włączono do obszarów gmin politycznych, na terenie których się znajdowały. Gminy przejęły też wszelkie prerogatywy i obowiązki właścicieli obszarów dworskich. Wymagało to odpowiednich uregulowań prawnych, dlatego w 1926 roku Józef Grzonka nabył na własność dzierżawiony dotąd pałacyk z zabudowaniami gospodarczymi oraz 60 hektarów gruntów rolnych na warunkach spłaty tej majętności w okresie 50 lat. Pozostałą część gruntów obszaru dworskiego Wilcza Dolna władze samorządowe rozparcelowały wśród chętnych nabywców, którzy za przydzielone areały zaliczkowo uiszczali po 3 tysiące złotych, zaś resztę należności również spłacać mieli przez 50 lat.

Wyjazd i nacjonalizacja

 

Do 1939 roku dwór Wilcza Dolna pod rządami nowego właściciela dawał pracę miejscowej ludności i dobrze prosperował. Gdy coraz bardziej narastało niebezpieczeństwo agresji ze strony nazistowskich Niemiec, byli powstańcy i działacze polonijni w obawie o swe życie zaczęli chronić się w głębi kraju. Tuż przed wojną Józef Grzonka też wyjechał na teren Małopolski, gdzie po dwóch latach ukrywania się ciężko zachorował i w 1942 roku zmarł. Od jego wyjazdu majątek ziemski prowadził zarządca Paweł Kaczmarek, który zginął w 1949 roku.Bronisława Grzonka

Po śmierci zarządcy cały majątek Grzonków władze komunistyczne znacjonalizowały. W 1950 roku wdowa po zasłużonym dla Polski powstańcu musiała opuścić pałacyk, zaś zakwaterowanych tam pracowników rolnych siłą usunęła milicja. Zabytkowy obiekt wraz z budynkami gospodarczymi przekazano Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Postęp" w Wilczy, a w części pomieszczeń pałacowych urządzono ośrodek zdrowia z izbą porodową. Ostatecznie doprowadziło to do dewastacji i znacznej upadłości całej posiadłości.

Powrót właścicieli

Mając na względzie pogarszający się stan obiektów o znaczących walorach historyczno-urbanistycznych, wojewódzki konserwator zabytków decyzją z 17 grudnia 1981 roku wpisał cały kompleks pałacowo-parkowy w Wilczy do wojewódzkiego rejestru pod numerem A-1276/81. Po przemianach społeczno-politycznych w 1989 roku rodzinie Grzonków udało się odzyskać swój odebrany majątek. Obecnie pełen uroku pałacyk jest zamieszkały przez spadkobierców i tętni życiem. Wraz z zachowanymi zabudowaniami gospodarczymi i mieszkalnym czworakiem, wtopionymi w 2,5 hektarowy park z sędziwymi drzewami i krzewami, ten regionalny unikatowy relikt tradycji łączy przeszłość z teraźniejszością i stanowi atrakcyjną wizytówkę Wilczy.

Józef Kolarczyk

Józef Paul Grzonka...
...urodził się 1 lipca 1895 roku w dzielnicy Raciborza Plania (Płonia) w wielodzietnej rodzinie Jana i Franciszki z domu Lopatta. Edukację zaczął w szkole ludowej w Raciborzu, następnie ukończył szkołę rolniczą. Jako 24-letni młodzieniec wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, w której był członkiem od 16 marca 1919 roku do 31 sierpnia 1921 roku. Przy boku swego ojca na obszarze powiatu raciborskiego brał czynny udział w trzech powstaniach śląskich w randze dowódcy kompanii. Wkrótce po przejęciu Wilczy Dolnej w dzierżawę ożenił się z Bronisławą (1902-1976), córką Ignacego Gromnitzy, właściciela miejscowej gospody i na stale już związał się z tą ziemią. W 1926 roku zakupił dzierżawione dobra. W sierpniu 1939 roku w obawie o swe bezpieczeństwo wyjechał do Małopolski. Tam po dwóch latach ukrywania się przed niemieckim okupantem ciężko zachorował i zmarł w 1942 roku. Jego ostatnim życzeniem było spocząć w Wilczy. Dzięki staraniom żony Bronisławy prochy Józefa Grzonki zostały ekshumowane i 27 września 1947 roku ponownie pochowane w parku przy kościele św. Mikołaja w Wilczy. W 1976 roku w tej samej mogile spoczęła jego żona Bronisława. Działalność Józefa Grzonki miejscowa społeczność upamiętniła nadaniem jego imienia jednej z trzech głównych ulic Wilczy.
Ważniejsze odznaczenia Józefa Grzonki: Krzyż Walecznych nadany 7 kwietnia 1922 roku, Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi nadany 10 stycznia 1927 roku, Gwiazda Górnośląska nadana 1 listopada 1930 roku, Krzyż Kawalera Waleczności b. Armii Ochotniczej Sprzymierzonej gen. Bułak-Bałachowicza nadany 7 września 1932 roku.

Z dziejów Wilczy
Od czasów podziału w 1785 roku na terenie Wilczy istniały dwa obszary dworskie (dominia): Wilcza Górna i Wilcza Dolna. Pierwszy leżał na krańcach wschodnich wioski, bliżej Szczygłowic (w okolicach dzisiejszego marketu Biedronka). Do znanych nam właścicieli tego dominium należeli: Hrabia Lumburg-Stimm (1837-1848), Adolf Chorzus (1848-1856), Johann Gottlieb Ender (1856-1867), Emanuel Langer (1867-ok. 1870), von Massow (około 1870-1890), Hoffman (1890-1897), Bauch (od 1897), Georg Kowatsch (do 1945).
Natomiast zabudowa dworu Wilcza Dolna znajdowała się w części zachodniej wsi, przy szosie gliwickiej. Do właścicielach tego dominium m.in. należeli: Hetschko (około 1860), Starzycki (koniec XIX wieku), Hermann Velley (do 1910). Pod koniec XIX wieku jeden z właścicieli zbudował tam niewielki piętrowy pałacyk w stylu neogotyckim z trzykondygnacyjną wieżą oraz trzema basztami, z dekoracyjnymi blankami (krenelażami) wieńczącymi dachy, baszty i wieżę.
Po drugiej wojnie światowej na mocy ustawy z 1946 roku powołano jedną gminę Wilcza. Po kolejnej reformie, z dniem 1 stycznia 1955 roku w miejsce gmin utworzono gromady. Obecnie sołectwo Wilcza wchodzi w skład utworzonej w 1977 roku gminy Pilchowice, która należy do powiatu gliwickiego. Najbardziej dziś znane atrybuty bogatej historii Wilczy to drewniany kościółek pw. św. Mikołaja z 1755 roku oraz neogotycki pałacyk z drugiej połowy XIX wieku, w którym gospodarują państwo Grzonkowie.

Józef Kolarczyk
Dodaj komentarz

Komentarze

* - pole wymagane

Brak komentarzy
Czytaj także
pokaż więcej
Rybnik. Miasto z ikrą
e KULTURA
Możesz ten artykuł oznaczyć jako przeczytany
Praca w Niemczech
Tresna
Nasza sonda
Kto ma rację w sporze lekarzy z ministrem zdrowia?



44245,45302,45281,45275,45273,45272,45303,45301,45300,45298,45297,45296,45295,45291,45292,45290,45289,45288,45287,45286,45284,45283,45282,45280,45279,45278,45265,45270,45209,45276,45274,45253,45252,45228,45227,45226,45257,45229,45182,45146,45102,45258,45230,45183,45147,45100,44450,44340,44173,43982,43745,41464,41185,41139,41093,40871,44529,44441,44407,44342,44279,35489,35311,35310,30320,28101